Technologia, która pomaga dbać o zdrowie. Jak smartfon, internet i urządzenia mogą wspierać seniora?

Jeszcze kilkanaście lat temu technologia kojarzyła się przede wszystkim z komputerami, telefonami i telewizją.

Dzisiaj coraz częściej pomaga również w dbaniu o zdrowie.

Telefon może przypomnieć o przyjęciu leku. W aplikacji można sprawdzić receptę. Internet pozwala skontaktować się z placówką medyczną. Elektroniczne konto pacjenta przechowuje informacje dotyczące leczenia. Smartwatch może monitorować wybrane parametry organizmu, a ciśnieniomierz przekazywać wyniki do aplikacji.

Dla seniora nie oznacza to konieczności zostania ekspertem od nowoczesnych technologii.

Wręcz przeciwnie.

Dobrze dobrana technologia może sprawić, że codzienne dbanie o zdrowie stanie się łatwiejsze, bardziej uporządkowane i bezpieczniejsze.

Trzeba jednak pamiętać o jednej bardzo ważnej zasadzie:

Technologia może pomagać obserwować zdrowie. Nie może zastąpić lekarza.

Zdrowie i technologia – po co nam to wszystko?

Wiele osób zaczyna interesować się technologią zdrowotną dopiero wtedy, kiedy pojawia się konkretny problem.

Trudniej zapamiętać godziny przyjmowania kilku leków.

Trudniej znaleźć receptę.

Trudniej pamiętać o terminie wizyty.

Trudniej regularnie mierzyć ciśnienie.

Trudniej kontrolować wyniki.

W takich sytuacjach technologia może przejąć część obowiązków organizacyjnych.

Nie leczy człowieka.

Nie podejmuje za niego decyzji.

Ale może pomóc mu lepiej pamiętać, obserwować i reagować.

1. Internetowe Konto Pacjenta – cyfrowe centrum informacji o zdrowiu

Jednym z najważniejszych narzędzi jest Internetowe Konto Pacjenta, czyli IKP.

To bezpłatna usługa, w której można znaleźć informacje dotyczące naszego leczenia i korzystać z wybranych usług zdrowotnych.

Dla seniora IKP może być szczególnie przydatne.

Można tam znaleźć między innymi informacje dotyczące:

e-recept,
e-skierowań,
historii wybranych zdarzeń medycznych,
leczenia,
uprawnień,
wybranych świadczeń,
szczepień,
dokumentacji dostępnej w systemie,
upoważnień dla bliskich.

Zakres dostępnych informacji zależy od rodzaju danych i usług.

Dlaczego IKP jest przydatne?

Wyobraźmy sobie sytuację.

Senior idzie do lekarza.

Lekarz przepisuje kilka leków.

Po pewnym czasie trudno przypomnieć sobie:

który lek był przepisany,
na co,
kiedy,
czy recepta została już zrealizowana.

Zamiast szukać papierowych dokumentów można sprawdzić informacje elektronicznie.

To ogromne ułatwienie.

2. mojeIKP – zdrowie w telefonie

Jeżeli smartfon jest dla nas wygodniejszy niż komputer, możemy korzystać również z aplikacji mojeIKP.

Dzięki niej część informacji i funkcji IKP można mieć bezpośrednio w telefonie.

Telefon, który większość seniorów i tak nosi przy sobie, może więc stać się narzędziem pomocnym w organizowaniu spraw zdrowotnych.

Możemy mieć pod ręką informacje dotyczące:

recept,
skierowań,
wybranych danych medycznych,
usług zdrowotnych,
uprawnień.

Ważne

Telefon nie powinien być traktowany jako zamiennik dokumentacji medycznej.

Jeżeli lekarz prosi o konkretne dokumenty, wyniki badań lub informacje o leczeniu, należy postępować zgodnie z jego zaleceniami.

3. E-recepta – koniec z gubieniem papierowej recepty

E-recepta jest jednym z przykładów technologii, która po prostu ułatwia codzienne życie.

Po wystawieniu recepty pacjent otrzymuje możliwość jej realizacji w aptece zgodnie z obowiązującym sposobem przekazania danych.

Informacje o receptach są również dostępne w systemach pacjenta.

Dla seniora oznacza to mniej papierowych dokumentów, które mogą się zgubić.

Ale pamiętaj

Jeżeli przyjmujesz kilka leków, nie zmieniaj samodzielnie dawkowania na podstawie informacji znalezionych w internecie lub aplikacji.

Aplikacja może przypomnieć:

„Czas na lek”.

Nie powinna jednak decydować:

„Weź teraz podwójną dawkę”.

W przypadku wątpliwości dotyczących dawkowania należy skontaktować się z lekarzem lub farmaceutą.

4. Przypomnienia o lekach – mała funkcja, duża pomoc

Jednym z najprostszych zastosowań technologii jest ustawienie przypomnienia.

Można wykorzystać:

alarm w telefonie,
kalendarz,
aplikację przypominającą o lekach,
smartwatch,
specjalne elektroniczne organizery leków.

Przykładowo:

08:00 – lek rano

13:00 – lek w południe

20:00 – lek wieczorem

Dzięki temu nie trzeba cały czas zastanawiać się:

„Czy ja już dzisiaj brałem ten lek?”

5. Elektroniczny organizer leków

Na rynku dostępne są również elektroniczne organizery leków.

Mogą one pomagać w:

uporządkowaniu tabletek,
przypominaniu o porze przyjęcia,
kontroli regularności,
organizowaniu leków na kilka dni.

Niektóre rozwiązania mogą dodatkowo informować opiekuna o problemie z regularnym przyjmowaniem leków.

Jednak uwaga

Urządzenie może się rozładować.

Może się zepsuć.

Może również zostać źle skonfigurowane.

Dlatego urządzenie powinno być pomocą, a nie jedynym zabezpieczeniem.

6. Smartwatch – zegarek, który może obserwować organizm

Smartwatche przestały być wyłącznie gadżetami.

W zależności od modelu mogą monitorować między innymi:

tętno,
aktywność fizyczną,
liczbę kroków,
sen,
poziom natlenienia krwi,
niektóre parametry związane z pracą serca,
wykrywanie upadków,
lokalizację.

Zakres funkcji zależy od konkretnego urządzenia.

I tutaj pojawia się bardzo ważne zastrzeżenie.

Smartwatch nie jest lekarzem.

Jeżeli zegarek pokazuje nietypową wartość, nie oznacza to automatycznie choroby.

Podobnie prawidłowy wynik z zegarka nie daje gwarancji, że wszystko jest w porządku.

Urządzenia konsumenckie mają ograniczenia pomiarowe i nie wszystkie funkcje mają zastosowanie diagnostyczne.

7. Wykrywanie upadku – technologia, która może mieć znaczenie

Upadek jest szczególnie niebezpieczny dla osoby starszej.

Może dojść do:

złamania,
urazu głowy,
utraty przytomności,
długiego pozostawania na podłodze bez możliwości wezwania pomocy.

Niektóre zegarki i urządzenia wyposażone są w funkcję wykrywania upadku.

Jeżeli urządzenie wykryje potencjalnie poważne zdarzenie, może – zależnie od modelu i konfiguracji – umożliwić wezwanie pomocy lub powiadomienie wskazanej osoby.

Warto jednak sprawdzić wcześniej:

czy funkcja działa w Polsce,
jak jest aktywowana,
czy potrzebuje telefonu,
czy potrzebuje połączenia z internetem,
kto otrzymuje powiadomienie,
czy działa automatycznie,
jak wygląda procedura w przypadku alarmu.

Samo kupienie zegarka nie oznacza jeszcze, że system ratunkowy jest prawidłowo skonfigurowany.

8. Przycisk SOS – prostota może być zaletą

Nie każdy senior chce korzystać ze smartwatcha.

Dla części osób lepszym rozwiązaniem może być prosty przycisk alarmowy SOS.

Urządzenie może pozwolić na szybkie wezwanie pomocy lub powiadomienie wcześniej wskazanej osoby – zależnie od konkretnego rozwiązania.

To może być szczególnie przydatne dla osoby:

mieszkającej samotnie,
mającej problemy z poruszaniem się,
narażonej na upadki,
wymagającej dodatkowego poczucia bezpieczeństwa.

Najważniejsza zasada:

urządzenie alarmowe powinno być proste w obsłudze.

Jeżeli senior musi zastanawiać się przez minutę, który przycisk nacisnąć, system przestaje spełniać swoją podstawową funkcję.

9. Teleopieka – pomoc bez konieczności ciągłej obecności opiekuna

Technologia może również wspierać osoby, które potrzebują większego poczucia bezpieczeństwa w domu.

Teleopieka może wykorzystywać:

urządzenia alarmowe,
połączenia głosowe,
czujniki,
monitoring określonych zdarzeń,
kontakt z centrum pomocy,
powiadamianie opiekunów.

Nie oznacza to zastąpienia rodziny.

Wręcz przeciwnie.

Dobrze zaprojektowana teleopieka może być dodatkową warstwą bezpieczeństwa.

10. Ciśnieniomierz elektroniczny – technologia, która jest naprawdę praktyczna

Nie trzeba kupować drogiego smartwatcha.

Jednym z najbardziej praktycznych urządzeń dla wielu osób może być po prostu dobry ciśnieniomierz automatyczny.

Regularne pomiary mogą pomóc lekarzowi ocenić sytuację pacjenta.

Warto jednak wykonywać pomiary prawidłowo.

Przed pomiarem:

odpocznij kilka minut,
usiądź spokojnie,
oprzyj plecy,
trzymaj rękę w odpowiedniej pozycji,
nie rozmawiaj podczas pomiaru,
wykonuj pomiary zgodnie z zaleceniami lekarza.

W przypadku regularnego monitorowania warto zapisywać wyniki.

Można robić to:

w notesie,
w aplikacji,
w arkuszu,
w dzienniczku zdrowia.

Dlaczego zapisy są ważne?

Pojedynczy wynik mówi mniej niż seria pomiarów wykonywanych prawidłowo w czasie.

Lekarz może dzięki temu zobaczyć pewien wzorzec.

11. Glukometr i kontrola poziomu cukru

Osoby, którym lekarz zalecił kontrolowanie poziomu glukozy, mogą korzystać z glukometrów.

Nowoczesne urządzenia mogą:

zapisywać wyniki,
przesyłać je do aplikacji,
tworzyć wykresy,
ułatwiać analizę historii pomiarów.

W przypadku niektórych pacjentów stosowane są również systemy ciągłego monitorowania glukozy.

Pamiętaj

Technologia może ułatwiać pomiar.

Nie oznacza to jednak, że należy samodzielnie zmieniać leczenie na podstawie jednego odczytu.

Interpretację wyników należy ustalać z lekarzem.

12. Teleporada – lekarz bez wychodzenia z domu

Teleporada może być wygodnym rozwiązaniem w sytuacjach, w których osobista wizyta nie jest konieczna.

Może być przydatna np. do:

omówienia wyników,
kontynuacji wcześniej rozpoczętego leczenia,
konsultacji w określonych sytuacjach,
uzyskania informacji dotyczących dalszego postępowania.

Ale nie każdą sytuację można właściwie ocenić przez telefon.

Jeżeli potrzebne jest badanie fizykalne, diagnostyka albo bezpośrednia ocena stanu pacjenta, lekarz może zdecydować o konieczności wizyty osobistej.

Najważniejsze

Teleporada nie oznacza „gorszej wizyty”.

Jest po prostu innym sposobem kontaktu z lekarzem – odpowiednim tylko dla określonych sytuacji.

13. Internetowa rejestracja wizyty

Coraz więcej placówek umożliwia umawianie wizyt przez internet.

Zamiast:

telefon → oczekiwanie → rozmowa → zapisanie terminu

możemy mieć:

strona lub aplikacja → wybór świadczenia → termin → potwierdzenie

To może być szczególnie wygodne dla osób, które nie lubią długiego oczekiwania przy telefonie.

Jednocześnie warto zawsze sprawdzić:

czy strona należy do placówki,
czy termin został rzeczywiście potwierdzony,
gdzie znajduje się placówka,
czy potrzebne jest skierowanie.

14. Centralna e-rejestracja

Cyfryzacja ochrony zdrowia obejmuje również rozwój centralnej e-rejestracji.

Jej zakres jest stopniowo rozszerzany i zależy od rodzaju świadczenia oraz placówki.

Warto więc sprawdzać informacje na oficjalnym portalu pacjent.gov.pl.

Nie wszystkie wizyty i wszystkie placówki muszą być dostępne w jednym systemie.

15. Sztuczna inteligencja a zdrowie

Coraz więcej osób korzysta z ChatGPT i innych narzędzi AI.

Można zapytać sztuczną inteligencję:

„Co oznacza termin użyty w wyniku badania?”

I może to być pomocne.

Można również poprosić:

„Wyjaśnij prostym językiem, czym jest rezonans magnetyczny”.

To może pomóc przygotować się do rozmowy z lekarzem.

Ale istnieje bardzo ważna granica.

AI nie powinno być traktowane jako lekarz.

Nie należy na podstawie odpowiedzi sztucznej inteligencji:

samodzielnie odstawiać leków,
zmieniać dawkowania,
rozpoznawać poważnej choroby,
ignorować objawów,
odkładać pilnej konsultacji.

Sztuczna inteligencja może pomóc zrozumieć informacje.

Decyzje medyczne powinny być podejmowane z odpowiednim personelem medycznym.

16. Nie wszystko, co pokazuje aplikacja zdrowotna, jest diagnozą

To jedna z najważniejszych rzeczy, które warto zapamiętać.

Jeżeli aplikacja pokazuje:

„tętno 110”

nie oznacza to automatycznie konkretnej choroby.

Jeżeli smartwatch pokazuje:

„niski poziom tlenu”

nie oznacza to automatycznie określonego rozpoznania.

Jeżeli aplikacja analizująca sen pokazuje:

„zła jakość snu”

nie jest to diagnoza zaburzenia snu.

Technologia dokonuje pomiaru albo analizy według określonych algorytmów.

Człowiek i lekarz oceniają cały kontekst.

17. Dane zdrowotne są bardzo cenne – również dla przestępców

Informacje dotyczące zdrowia należą do szczególnie wrażliwych danych.

Dlatego trzeba uważać na aplikacje, którym udostępniamy:

informacje o chorobach,
wyniki badań,
dane dotyczące leków,
zdjęcia dokumentacji medycznej,
dane osobowe.

Przed instalacją aplikacji warto sprawdzić:

kto jest jej producentem,
jakie dane zbiera,
po co ich potrzebuje,
jakie uprawnienia wymagane są przez aplikację,
czy aplikacja pochodzi z oficjalnego sklepu.

18. Uważaj na fałszywe wiadomości dotyczące zdrowia

Cyberprzestępcy mogą wykorzystywać temat zdrowia, ponieważ budzi on emocje.

Możemy otrzymać wiadomość:

„Twoja recepta została anulowana. Kliknij tutaj”.

Albo:

„Twoje badania są dostępne. Zaloguj się”.

Albo:

„Masz zaległą płatność za wizytę”.

Albo:

„NFZ przyznał Ci refundację. Potwierdź dane”.

Takie wiadomości mogą prowadzić do fałszywych stron.

Ich celem może być kradzież:

danych osobowych,
haseł,
danych karty,
danych bankowych,
kodów autoryzacyjnych.

Zasada:

Nie klikaj w link tylko dlatego, że wiadomość dotyczy zdrowia.

Jeżeli masz wątpliwości, wejdź samodzielnie na oficjalną stronę lub aplikację.

19. Technologia może pomóc również rodzinie

Nowoczesne rozwiązania mogą być przydatne nie tylko seniorowi.

Mogą pomagać również rodzinie.

Przykładowo:

Senior mieszka sam.

Ma telefon z funkcją SOS.

Dorosłe dziecko wie, że w razie problemu może zostać powiadomione.

To nie oznacza ciągłego kontrolowania rodzica.

Może oznaczać po prostu:

„Jeżeli coś się wydarzy, ktoś będzie wiedział.”

To może dawać poczucie bezpieczeństwa obu stronom.

20. Prywatność jest równie ważna jak bezpieczeństwo

Technologia zdrowotna może być bardzo pomocna.

Ale trzeba zachować rozsądek.

Nie każda aplikacja potrzebuje dostępu do:

kontaktów,
mikrofonu,
lokalizacji,
zdjęć,
wszystkich plików.

Przy instalowaniu aplikacji warto zastanowić się:

Czy ta aplikacja rzeczywiście potrzebuje tych danych?

Jeżeli kalkulator BMI chce dostępu do kontaktów i mikrofonu, warto się zastanowić, czy jest to rzeczywiście potrzebne.

21. Jak wybrać urządzenie zdrowotne?

Nie kieruj się wyłącznie liczbą funkcji.

Najważniejsze pytanie brzmi:

Czego właściwie potrzebuję?

Jeżeli chcesz kontrolować ciśnienie:

kup dobry ciśnieniomierz.

Jeżeli potrzebujesz przypominania o lekach:

zacznij od prostego systemu przypomnień.

Jeżeli istnieje ryzyko upadku:

rozważ urządzenie z funkcją alarmową.

Jeżeli lekarz zalecił monitorowanie konkretnego parametru:

wybierz urządzenie odpowiednie do tego zastosowania.

Nie zawsze najdroższy sprzęt będzie najlepszym rozwiązaniem.

22. Technologia zdrowotna powinna być prosta

Dla seniora dobry sprzęt powinien być przede wszystkim:

łatwy w obsłudze,
czytelny,
niezawodny,
odpowiednio opisany,
łatwy do naładowania,
możliwie prosty.

Duży ekran może być ważniejszy niż kilkadziesiąt dodatkowych funkcji.

Prosty przycisk SOS może być bardziej użyteczny niż skomplikowany smartwatch.

Technologia powinna dostosować się do człowieka.

Nie człowiek do technologii.

23. Najważniejsza zasada: technologia wspiera, człowiek decyduje

To zdanie warto zapamiętać.

Telefon może przypomnieć.

Zegarek może zmierzyć.

Aplikacja może zapisać.

Internet może ułatwić kontakt.

System może przesłać informację.

Ale:

lekarz diagnozuje,

pacjent podejmuje świadome decyzje dotyczące swojego leczenia wspólnie z personelem medycznym,

a w sytuacji zagrożenia życia potrzebna jest odpowiednia pomoc medyczna.

Technologia jest narzędziem.

Nie człowiekiem.

24. Prosty zestaw technologii dla seniora

Nie trzeba kupować wszystkiego.

Podstawowy zestaw może wyglądać tak:

Potrzeba	Proste rozwiązanie
Recepty i informacje zdrowotne	IKP / mojeIKP
Przypomnienie o lekach	Telefon / aplikacja
Pomiar ciśnienia	Dobry ciśnieniomierz
Kontrola glukozy	Glukometr – jeśli zalecony
Aktywność	Telefon lub smartwatch
Bezpieczeństwo	Telefon / SOS
Kontakt z lekarzem	Telefon / teleporada
Rejestracja	Internet / telefon
Dokumentacja	IKP
Wsparcie rodziny	Uzgodnione powiadomienia i kontakty alarmowe

To wystarczy, aby rozpocząć.

25. Co zrobić, kiedy urządzenie pokazuje niepokojący wynik?

Nie panikować.

Nie ignorować.

I nie diagnozować się samodzielnie na podstawie internetu.

Najlepiej:

1. Zachowaj spokój

Jeden pomiar nie zawsze oznacza problem.

2. Sprawdź sposób wykonania pomiaru

Czy urządzenie było prawidłowo założone?

Czy pomiar wykonano zgodnie z instrukcją?

3. W razie potrzeby powtórz pomiar

O ile sytuacja i zalecenia medyczne na to pozwalają.

4. Zapisz wynik

Historia może być bardzo przydatna.

5. Skontaktuj się z lekarzem

Jeżeli wynik jest niepokojący lub powtarza się.

6. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia

Nie czekaj na aplikację, smartwatch ani odpowiedź w internecie.

Skorzystaj z odpowiedniej pomocy ratunkowej.

26. Technologia nie powinna odbierać kontaktu z drugim człowiekiem

To bardzo ważne.

Możemy mieć:

aplikację,
smartwatch,
teleporadę,
elektroniczną dokumentację,
automatyczne przypomnienia.

Ale człowiek nadal potrzebuje człowieka.

Rozmowy z lekarzem.

Kontakt z rodziną.

Spotkania.

Bliskość.

Wsparcie.

Technologia może pomagać w organizacji opieki, ale nie powinna sprawiać, że senior zostaje sam.

Najlepsza technologia to taka, która wzmacnia relacje, a nie je zastępuje.

10 zasad bezpiecznej technologii zdrowotnej

1.

Korzystaj przede wszystkim z oficjalnych aplikacji i serwisów.

2.

Nie udostępniaj przypadkowym aplikacjom swoich danych zdrowotnych.

3.

Nie traktuj smartwatcha jak lekarza.

4.

Nie zmieniaj leczenia na podstawie wyniku z aplikacji.

5.

Aktualizuj telefon i aplikacje.

6.

Chroń telefon kodem lub inną blokadą ekranu.

7.

Nie klikaj podejrzanych wiadomości dotyczących recept lub badań.

8.

Nie podawaj kodów bankowych osobom kontaktującym się telefonicznie.

9.

Jeżeli czegoś nie rozumiesz – zapytaj lekarza, farmaceutę lub zaufaną osobę.

10.

Pamiętaj, że technologia ma wspierać zdrowie, a nie zastępować profesjonalną opiekę medyczną.

Zdrowie nie zaczyna się od aplikacji

Najważniejszym elementem dbania o zdrowie nadal pozostaje człowiek.

Technologia może pomóc pamiętać o leku.

Ale to człowiek musi zadbać o regularność.

Aplikacja może pokazać liczbę kroków.

Ale to człowiek decyduje, czy wyjdzie na spacer.

Smartwatch może monitorować sen.

Ale zdrowy sen zależy również od codziennych nawyków.

IKP może przechowywać informacje.

Ale lekarz nadal potrzebuje rozmowy z pacjentem.

Dlatego warto patrzeć na technologię rozsądnie.

Nie jako cudowne rozwiązanie wszystkich problemów.

I nie jako zagrożenie.

Jako narzędzie.

Dobre narzędzie może bardzo ułatwić życie.

Na zakończenie

„Zdrowie nie ma wieku, a troska o siebie nigdy nie jest spóźniona. Technologia może przypomnieć, zmierzyć i pomóc – ale najważniejsze jest to, aby człowiek nie bał się korzystać z pomocy, pytać i dbać o siebie każdego dnia.”

Cyfrowe ABC Seniora

Nie trzeba znać wszystkich aplikacji.

Nie trzeba kupować najdroższego zegarka.

Nie trzeba rozumieć wszystkich technicznych terminów.

Wystarczy zacząć od tego, czego naprawdę potrzebujemy.

Jeden telefon. Jedna aplikacja. Jedna nowa umiejętność. Jeden krok.

Bo nowoczesna technologia nie powinna sprawiać, że człowiek czuje się zagubiony.

Powinna pomagać mu żyć spokojniej, bezpieczniej i bardziej samodzielnie.

Technologia ma pomagać człowiekowi. A wiedza daje spokój.